Lướt mạng xã hội thấy có một bài chia sẻ của bạn Paul Dinh - Hiện có lẽ đang sống và làm việc tại Poland. Thấy câu chuyện thật sự ý nghĩa và cần được chia sẻ tới nhiều người nên chúng tôi đã xin phép tác giả và chia sẻ bài viết này, mong rằng sẽ có thêm nhiều người đọc được và suy ngẫm.

Một tuần trước, tôi đăng trong cộng đồng người Việt ở Ba Lan một bài tìm người biết kiểm tra và sửa hệ thống lò sưởi/nồi hơi, nước nóng. Không phải một việc gì xa xôi. Đó là nhu cầu rất thật, việc rất thật, tiền rất thật. Nhà có thiết bị hỏng thì phải có người đến làm. Làm được là có thu nhập. Làm tốt còn có thể thành công việc lâu dài.

Nhưng suốt một tuần, tôi không nhận được một ai trong cộng đồng người Việt ở Ba Lan có thể đứng ra làm việc đó.
Cùng thời điểm đó tôi đăng bài đăng tìm người làm kho, tôi nhận được khoảng hai chục cuộc điện thoại.

Một việc xã hội đang cần.
Một việc kiếm tiền tốt ngay bây giờ.
Một việc về lâu dài cũng khó mất đi.
Vậy mà trong cộng đồng mình, gần như không có người làm.

Chỉ hai bài đăng thôi, nhưng nó nói ra rất nhiều điều.

Nó cho thấy cộng đồng mình không hẳn thiếu người cần việc. Người sẵn sàng đi làm thì rất nhiều. Người sẵn sàng làm những việc phổ thông, vào nhanh, làm ngay, lấy tiền ngay thì rất đông.

Nhưng khi xã hội cần những người có tay nghề cụ thể, giải quyết được một vấn đề cụ thể, chịu trách nhiệm cho một việc thật, thì cộng đồng mình lại quá mỏng, thậm chí gần như trống.

Đó mới là điều đáng nghĩ.

Vấn đề của người Việt ở Ba Lan không chỉ là chuyện có việc hay không có việc.

Vấn đề sâu hơn là: Các bạn đang tập trung quá đông ở những công việc dễ bước vào nhưng giá trị thấp, cạnh tranh cao, dễ bị thay thế; trong khi lại đầu tư quá ít vào những nghề có tay nghề, có độ khan hiếm, có giá trị thật và xã hội đang thiếu thật.

Nói điều này không phải để coi thường bất kỳ công việc chân chính nào.

Lao động nào nuôi được gia đình bằng sự tử tế cũng đáng trân trọng. Làm kho, bốc vác, phụ việc, dọn dẹp, giao hàng, đứng máy, làm dây chuyền, tất cả đều là lao động đáng tôn trọng. Rất nhiều người Việt đã đi lên từ chính những công việc như vậy. Không có gì phải xấu hổ về điều đó.

Nhưng tôn trọng lao động không có nghĩa là không dám nhìn thẳng vào sự thật của thị trường.

Sự thật là có những công việc rất đông người làm được, nên giá của nó bị ép xuống thấp. Cạnh tranh nhiều, thay thế dễ, biên độ đi lên thấp. Người làm phải vất vả rất nhiều để đổi lấy một mức sống vừa phải. Chỉ cần sức khỏe giảm, tuổi tăng, hoặc thị trường chững lại, áp lực sẽ dồn lên ngay.

Cũng có những công việc không ồn ào, không hào nhoáng, không phải ai cũng làm được, nhưng xã hội lại thiếu thật. Thiếu người biết nghề. Thiếu người có kỹ năng. Thiếu người đến tận nơi, nhìn đúng vấn đề, xử lý đúng việc, làm xong chịu trách nhiệm. Những việc như vậy không chỉ kiếm tiền tốt hơn, mà còn có vị thế hơn trên thị trường. Không phải vì nó “sang” hơn. Mà vì nó khó thay thế hơn.

Và điều đáng buồn là cộng đồng người Việt ở Ba Lan hiện nay có vẻ đang đứng rất đông ở nhóm thứ nhất, nhưng lại hiện diện quá ít ở nhóm thứ hai.

Ta rất giỏi chịu khó.

Nhưng chịu khó thôi chưa đủ.

Ta rất giỏi kiếm một việc để bám vào.

Nhưng bám vào một việc chưa chắc đã là xây được một nghề.

Ta rất chăm chỉ.

Nhưng chăm chỉ không tự động biến thành giá trị cao, nếu sự chăm chỉ đó không đi cùng tay nghề, sự khan hiếm và năng lực giải quyết vấn đề.

Nói cách khác, cái cộng đồng mình đang thiếu không chỉ là cơ hội. Cái mình thiếu hơn là đầu tư nghề nghiệp đúng hướng.

Nhiều người Việt sang Ba Lan vẫn chọn con đường ngắn nhất để có thu nhập: việc nào vào nhanh thì làm, chỗ nào tuyển nhiều thì nộp, ai gọi trước thì đi. Điều đó rất dễ hiểu. Người nhập cư nào cũng phải lo sống trước. Phải trả tiền nhà, tiền ăn, hóa đơn, con cái, giấy tờ. Không phải ai cũng có điều kiện ngồi nghĩ chuyện đường dài ngay từ đầu.

Nhưng nếu một cộng đồng dừng lại quá lâu ở tư duy “có việc là được”, thì sau nhiều năm, cộng đồng ấy sẽ đông về số người đi làm, nhưng mỏng về số người có nghề.

Và khi mỏng về số người có nghề, cộng đồng ấy sẽ dễ rơi vào một vòng lặp rất quen:
người lớn làm những việc giá trị thấp nhưng cực nhọc,
con cái lớn lên lại được dạy phải tránh cực bằng mọi giá,
rồi hoặc chạy theo một con đường học cho có danh,
hoặc vẫn không được định hướng vào những nghề xã hội thực sự đang thiếu.

Cuối cùng, cả thế hệ trước lẫn thế hệ sau đều loay hoay, chỉ khác nhau ở cái vỏ bên ngoài.

Đây chính là chỗ mà câu chuyện không còn dừng ở người lớn nữa, mà chạm thẳng vào con cái của người Việt ở Ba Lan.

Nhiều gia đình vẫn đang nuôi con bằng một giấc mơ cũ: học thật ngoan, điểm thật đẹp, vào một trường nghe cho ổn, rồi sau đó cuộc sống sẽ sáng ra. Với không ít phụ huynh, nếu con đi theo hướng hàn lâm, nghe “sạch sẽ”, nghe “văn phòng”, nghe “có bằng”, thì cảm giác yên tâm hơn. Còn những hướng kỹ thuật, nghề thực hành, vận hành hệ thống, sửa chữa, ứng dụng, bảo trì, cơ điện, thiết bị, thường bị nhìn như lựa chọn thấp hơn.

Nhưng đời sống thật lại đang kể một câu chuyện khác.

Một bài đăng tìm người làm kho có hàng chục cuộc gọi.
Một bài đăng tìm người sửa hệ thống sưởi thì không có ai.

Hai hình ảnh đó đủ để hỏi lại cả cộng đồng mình một câu rất khó:

Ta đang dạy con đi về phía nơi đông người chen vào, hay đi về phía nơi xã hội đang thực sự thiếu?

Đó mới là câu hỏi quan trọng.

Không phải cứ việc chân tay là thấp.
Không phải cứ việc văn phòng là cao.
Không phải cứ có bằng là giá trị lớn.
Không phải cứ học hàn lâm là tương lai sáng.

Giá trị thật của một con đường không nằm ở việc nó nghe oai đến đâu khi kể với người khác.

Giá trị thật nằm ở chỗ:
con đường đó có giúp một người xây được năng lực thật không,
có tạo ra vị thế thật trên thị trường không,
và có giúp họ sống vững trong nhiều năm không.

Một cộng đồng mạnh không phải là cộng đồng có thật nhiều người “đang có việc”.

Một cộng đồng mạnh là cộng đồng có đủ người làm được những việc xã hội đang cần mà không dễ thay thế.

Có người biết làm thương mại.
Có người biết quản trị.
Có người biết nghề kỹ thuật.
Có người biết hệ thống.
Có người biết điện, nước, sưởi, lạnh, máy móc, vận hành.
Có người làm tốt giáo dục, sức khỏe, dịch vụ, công nghệ, truyền thông, tài chính.
Có người hiểu đời sống thực và giải quyết được những vấn đề thực.

Khi một cộng đồng quá đông ở nhóm việc phổ thông nhưng quá ít ở nhóm nghề có tay nghề chuyên biệt, thì cộng đồng đó làm rất nhiều nhưng giá trị giữ lại được không nhiều. Làm mệt, nhưng vị thế không cao. Có thu nhập, nhưng khó bứt lên. Có mặt trong thị trường lao động, nhưng không thật sự định hình được vị trí của mình.

Điều đáng lo hơn là nhiều gia đình vẫn chưa nhìn ra điều đó, nên đang tiếp tục truyền cho con cùng một cách nghĩ cũ.

Con học chỉ để lấy điểm.
Con chọn đường chỉ để nghe cho đẹp.
Con tránh những hướng kỹ thuật chỉ vì sợ “thấp”.
Con không được dạy nhìn vào nhu cầu thực của xã hội, mà chủ yếu nhìn vào cách người khác đánh giá.

Nếu cứ như vậy, thế hệ sau sẽ không sửa được cái vòng lặp của thế hệ trước. Họ chỉ đổi vỏ ngôn ngữ, đổi kiểu trường, đổi cách ăn mặc, nhưng vẫn có thể bước vào một đời sống nghề nghiệp thiếu định hướng thật.

Cho nên, câu chuyện không phải là dạy con khinh lao động phổ thông.

Cũng không phải là thần thánh hóa trường nghề hay coi nhẹ con đường học thuật.

Vấn đề là: cha mẹ có đủ tỉnh táo để phân biệt giữa cái nghe có vẻ giá trị và cái thật sự tạo ra giá trị hay không.

Có những đứa trẻ rất hợp với học thuật, nghiên cứu, đại học, tư duy lý thuyết, những môi trường cần đào sâu kiến thức trừu tượng. Nếu con đúng là như vậy, đó là con đường nên đi.

Nhưng cũng có những đứa trẻ rất hợp với kỹ thuật, hệ thống, thao tác, quy trình, thiết bị, lắp ráp, vận hành, chẩn đoán, sửa chữa, tối ưu, ứng dụng. Những đứa trẻ như vậy không hề thấp hơn ai. Nếu được đi đúng hướng, được học tử tế, được rèn nghề nghiêm túc, được thêm ngoại ngữ và công nghệ, các em hoàn toàn có thể đi rất xa, sống rất vững, và có vị thế rất thật.

Cái nguy hiểm nhất là khi cha mẹ không nhìn con bằng năng lực thật của nó, mà nhìn con bằng nỗi lo sĩ diện của người lớn.

Sợ con đi đường nghề thì “thua bạn”.
Sợ con không có cái bằng nghe cho sang.
Sợ người khác nghĩ con mình học không đủ giỏi.
Sợ phải chấp nhận rằng có những con đường ít hào nhoáng hơn nhưng lại sát với đời sống hơn, bền hơn, kiếm ra tiền thật hơn.

Nhưng thị trường không quan tâm sĩ diện của phụ huynh.

Thị trường chỉ hỏi một điều rất lạnh lùng:
anh làm được gì mà người khác đang cần?

Nếu làm kho, sẽ có rất nhiều người cùng gọi.
Nếu làm được một nghề mà xã hội đang thiếu, có khi cả tuần người ta tìm không ra anh.

Sự khác biệt nằm ở đó.

Cho nên, thay vì chỉ than rằng người Việt sang đây thất nghiệp, hay quanh quẩn mãi trong những việc thu nhập thấp, có lẽ cộng đồng mình nên hỏi sâu hơn:

Vì sao ta đông ở nơi cạnh tranh cao như vậy?
Vì sao ta ít ở nơi có giá trị cao như vậy?
Vì sao ta chịu khó đến thế mà vẫn khó tạo ra bước nhảy nghề nghiệp lớn?
Vì sao nhiều phụ huynh vẫn đầu tư rất mạnh vào điểm số và hình thức học, nhưng lại đầu tư quá ít vào việc giúp con hiểu thị trường cần gì, nghề nào có độ khan hiếm, năng lực nào có thể đổi đời thật?

Đây mới là cuộc nói chuyện mà cộng đồng người Việt ở Ba Lan cần có với nhau.

Không phải để chê nhau.
Không phải để hơn thua giữa nghề này với nghề kia.
Mà để nhìn đúng bản chất của một điều rất quan trọng:

Nếu không đầu tư vào năng lực khan hiếm, cộng đồng mình sẽ mãi đông ở chỗ vất vả nhất và mỏng ở chỗ có giá trị nhất.

Và nếu cha mẹ không đổi cách nhìn về học và nghề, con cái của người Việt ở Ba Lan rất dễ tiếp tục đi lại con đường đó dưới một hình thức khác.

Có thể đã đến lúc mình phải nói một câu khó nghe nhưng thật:

Không phải cứ bận rộn là đang đi lên.
Không phải cứ có việc là đang có nghề.
Không phải cứ học nhiều là đang chuẩn bị đúng cho tương lai.
Và không phải cứ tránh lao động tay nghề là đã tránh được vất vả.

Một người không có nghề rõ ràng có thể phải làm rất cực suốt nhiều năm.
Một người có nghề rõ ràng có thể cực lúc học, nhưng về sau có vị thế khác hẳn.

Điều cộng đồng mình cần không chỉ là thêm việc làm. Điều cần hơn là thêm người có nghề.

Và điều con cái của mình cần không chỉ là được học nhiều hơn.

Điều cần hơn là được định hướng đúng hơn.

Để sau này, các em không chỉ biết đi tìm một chỗ nhận mình vào làm, mà có thể trở thành kiểu người mà xã hội phải đi tìm.

Có lẽ, đó mới là chỗ cộng đồng người Việt ở Ba Lan nói riêng và cộng đồng người Việt tại Châu Âu nói chung nên đầu tư mạnh nhất từ bây giờ:
không chỉ đầu tư để sống qua tháng,
không chỉ đầu tư để có một tấm bằng đẹp, mà đầu tư để tạo ra một thế hệ có năng lực thật, có nghề thật, có giá trị thật.

Vì sau cùng, thứ giúp một người đứng vững không phải là làm thật nhiều việc. Mã là hãy làm được những việc mà không ai làm được. Nếu trong kinh doanh, thì đó chính là thị trường ngách.

Với một người đã làm trong lĩnh vực nhân lực trên 10 năm, bản thân tôi cũng đã có những khách hàng là lao động có tay nghề và cả những khách là lao động phổ thông... Qua năm tháng, những người có tay nghề, về thu nhập cũng như sự ổn định và phát triển của họ hơn hẳn những người còn lại.

Nguồn: FB Paul Dinh

XEM THÊM CÁC ĐƠN HÀNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHÂU ÂU NĂM 2026 CHI PHÍ THẤP

Tuyển lao động thợ hàn 3G-6G làm việc tại Slovakia, Áo, Đức

Thông báo tuyển dụng lao động làm việc tại Slovakia và Czech